اگر میخواهید ملتی را از بین ببرید و بر آنها چیره شوید، باید اول موسیقی، فرهنگ و تاریخ آن تمدن را نابود کنید - فیلسوف یونانی












موسیقی در جامعه ایران و در بیشتر دوره‌های تاریخی به خصوص از دوره صفویه به این سو، پایگاه و منزلت والایی نداشته است. مردم جامعه به نوازندگان و هنرشان اعتبار و بهای زیادی نمی‌دادند و آنان را پست و حقیر و عمله طرب می‌شمردند

شاهان و بزرگان از این گروه هنرمند بیشتر در مجالس میگساری و بزم و شادی‌های خود استفاده می‌کردند که هنر شاهانه و درباری هم هست

برای عوام تاریخ نشان می‌دهد به خصوص از دوره صفویه که توجه سلاطین بیشتر معطوف به تحکیم پایه‌های استقلال ایران بوده است و از مبانی مذهبی برای انجام نیات خود استفاده می‌کردند این هنر رو به ضعف نهاد و این بزرگترین لطمه ای است که به موسیقی و فرهنگ ایرانیان رسیده و مانع پیشرفت شده است

راحت طلبی و عیش دوستی و علاقه به تشریفات در دوره پادشاهان قاجار به ویژه فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه و توجه آنان به رشته‌های هنری،شعر، موسیقی و... باعث تغییر و تحول در این دوره شد و قاجاریان تحول جدیدی در هنر ایران زمین بوجود آوردند

هنر ایراینان بیشتر پیش شاهزادگان و اندکی مطرب اقلیت های قوم یهود، نصرانی ها و بهایی ها نگهداری و حفظ میشده است

چرا که عده ای نادان و بی فرهنگ و ناآشنا با مبانی مهم اسلامی که در جهالت اسلامی بسر میبرده اند موسیقی را حرام و خلاف دین، مذهب، آیین و مسلک خود میپنداشته اند هرچند که کلیه ممالک اسلامی طرب و رقص و شادمانی دارند و این از نادانی و ناآگاهی ناشی از عدم درک درستی از دین مبین اسلام داشته که هم صوت و هم اذان و هم درک زیبایی ها از مبانی مهم دین مبین میباشد

در دوره قاجار موسیقی از لحاظ موضوع و محتوا سوی دیگری رفت و باعث استقبال بسیاری از عوام مخصوصا خانم‌های حرمسرا شد و این مسئله باعث پیشرفت زنان در تمامی عرصه ها از جمله موسیقی در دوره قاجار شد

علاوه براین اشتیاق و ذوق هنری و فرهنگ خود پادشاهان قاجار مانند فتحعلی شاه باعث پیشرفت و گسترش موسیقی شد و از خوانندگان،نوازندگان و غیره حمایت کرد و زمینه پیشرفت آنان را مهیا کرد

باید اذعان کرد که موسیقی در دوره قاجار منوط به خوانندگان و نوازندگان نمی‌شود بلکه در مراسم‌های درباری و مخصوصا در مراسم‌های مذهبی و جشن‌ها از آنان استقبال می‌شد بنابراین میتوان نتیجه گرفت که از هنر موسیقی در این دوره در بسیاری از مجالس و عرصه‌ها استفاده می‌شده است و هنر مورد پسند شاهان قاجار و عوام هم بود و پادشاهان قاجار نسبت به صفویه که مذهبی تر بودند به موسیقی اهمیت بیشتری می‌دادند و زیبایی های فراوانی را در رشته های مختلف هنری اعم از موسیقی، رقص، نقاشی، معماری و غیره آفریدند





در ترون قدیم چهار راهی به نام چهار راه سیروس وجود داشت که به نام خیابان سیروس ( سه راه سیروس ) هم معروف بود زیرا از تقاطع بازار بطرف جنوب ، این خیابان مسدود وبن بست بود.


ابتدا به این خیابان« سی روز » میگفتند که البته بعد ها به سیروس تبدیل گردید….ناگفته نماند که این خیابان در قلب محله کلیمیان بود .و هنرمندان آنزمان درمراکزی (دکان ها ) تحت عنوان بنگاه های شادمانی مستقر و به شغل مطربی مشغول بودنند .


بسیاری از مردم هنگام جشنهای نامزدی ،عقد ،عروسی وختنه سوران به این خیابان مراجعه میکردند… و از این هنرمندان برای اجرای رقص و آواز ،نمایش های روحوضی یا تخته حوضی وشامورتی بازی ” شعبده بازی”دعوت می نمودنند


ر دوره قاجاریه ، محله ی عودلاجان ؛ یکی از ۵ محله مهم قاجار؛ به عیارتی تاج‌سر تهران قدیم؛ منطقه اعیان‌نشین و خوش‌ساخت ؛ با خانه‌های خشتی خوش نقشه با شکوه و کاشیکاری ‌های آبی فیروزه ای روی سردرهایشان، با پنجره‌هایی بزرگ و شیشه های رنگارنگ رو به آفتاب، بام‌هایی کاهگلی پر کبوتر و کوچه‌هایی تنگ و آباد، زیبا و بی‌سر و صدا خود نمائی می کرد


زدیک حمام سر چال یک کنیسای کوچک و چند خانه ی کوچک از جمله خانه ی آقاجان اسفندی معروف به آقاجان لختی بود که شغلش تنبک فروشی رود . در سمت غرب سر چال یک دکان ریخته گری و یک قصابی دیگر وجود داشت . در ضلع جنوبی غیر از دکان داود اناری و یک قصابی منزل عبا نانی (کدخدازاده) که شغلش آوردن نان سنگک از دکانهای نانوائی (متعلق به مسلمانها) بود . در همین سر چال به خالق الله می فروخت . چند نفر مطرب یهودی هم در اطراف سر چال خانه داشتند . مطربها زبان مخصوص بین خود داشتند . شغل مطربی اکثر ارثی بود یعنی از پدر به پسر ساز و ضرب و ویولن به همدیگر می آموختند و نسل به نسل به ارث می رسید . در نتیجه باید گفت که موسیقی ایرانی از بعد از حمله ی اعراب به ایران فقط توسط یهودیها حفظ شد چون در اسلام موسیقی حرام بوده است . بدین سبب و همچنین به علت حرام بودن موسیقی در اسلام ، یهودیان سهم بسزائی در حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی داشتند .